Kuva ku mateka y’ubwami kugeza ku bihe by’umwijima byaranze ubutegetsi bwa Khmer Rouge, unyuze ku masoko, insengero z’Aba-Buddhist n’inyubako zigezweho, Phnom Penh ni umujyi ufite byinshi byo kwereka abawusura.
Uyu mujyi uherereye mu majyepfo yo hagati muri Cambodge uri ku buso bwa kilometero kare 679 utuwe n'abagera kuri miliyoni 2,3. Igi-Khmer ni ururimi ruvugwa cyane.
Cambodge iherereye muri Aziya y’Amajyepfo y’Uburasirazuba, ihana imbibi na Thaïlande mu Burengerazuba, Laos mu Majyaruguru na Vietnam mu Burasirazuba no mu Majyepfo y’Uburasirazuba, naho umurwa mukuru wayo ukaba Phnom Penh.
Mu gihe IGIHE yari muri Cambodge gukurikirana inama ya 20 y’Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF), wabaye n’umwanya wo kumenya uyu mujyi birenze ibikorwa by’inama n’ibiganiro by’abayobozi.
Binyuze mu gusura ahantu hatandukanye, kugenda mu binyabiziga bya Tuk-Tuk, gutembera n’amaguru no guhura n’abaturage, umuntu agenda arushaho gusobanukirwa amateka ya Phnom Penh, umuco wayo n’imibereho y’abayituye.
Umurwa Mukuru ufite izina rikomoka ku nkuru itangaje
Dukurikije inkuru gakondo izwi cyane muri Cambodge, inkomoko y’izina Phnom Penh ifitanye isano n’umugore witwaga Penh, uzwi nka Daun Penh.
Iyo nkuru ivuga ko uyu mugore yigeze kubona amashusho menshi ya Buddha mu giti cyari gitwawe n’amazi y’Umugezi wa Mekong.
Nyuma yo kuyabona, yateguye ko hubakwa agasozi ko gushyiraho ayo mashusho yari afite agaciro gakomeye mu myemerere y’Aba-Buddhist.
Ako gasozi kitiriwe Phnom Penh ni ko bivugwa ko kakomotseho izina ry’uyu Murwa Mukuru.
Muri iki gihe, aho hantu hubatswe urusengero rwa Wat Phnom, rumwe mu hantu h’ingenzi mu mateka n’imyemerere y’abaturage b’uyu mujyi.
Phnom Penh yagizwe Umurwa Mukuru wa Cambodge ku mugaragaro mu 1866, ku ngoma y’Umwami Norodom I.
Ni muri icyo gihe kandi hatangiye kubakwa Ingoro y’Umwami, ubu iri mu nyubako z’amateka zizwi cyane muri iki gihugu.
Iyi ngoro irangwa n’ibisenge bifite ibara rya zahabu n’imyubakire gakondo y’Aba-Khmer, ikaba igaragaza umurage w’ubwami bwa Cambodge.
Hafi yayo hari urusengero rwa Silver Pagoda, na rwo rugaragaza uruhare rukomeye idini ry’Aba-Buddhist rifite mu muco n’imibereho y’abaturage b’iki gihugu.



Hirya y’ubwiza bwa Phnom Penh hari amateka ababaje
Amateka ya Phnom Penh ntashobora gusobanurwa hashingiwe gusa ku ngoro z’abami n’insengero zayo cyangwa wa mugore bivugwa ko ikomoraho izina.
Uyu Murwa Mukuru wanyuze mu bihe bikomeye byatewe n’imwe mu ngoma zaranze amateka y’Isi kubera ibikorwa by’ubugome ndengakamere.
Ku wa 17 Mata 1975, umutwe wa Khmer Rouge wafashe Phnom Penh, utegeka abaturage bayo kuva mu mujyi ku ngufu.
Ku butegetsi bwa Pol Pot, hagati ya 1975 na 1979, Cambodge yanyuze mu bihe by’iterabwoba n’ubwicanyi byahitanye abantu bari hagati ya miliyoni 1,7 na miliyoni 2.
Ishuri ryisumbuye ryahoze ryitwa Tuol Sleng, ryaje guhindurwa ikigo cyafungirwagamo abantu bakanakorerwa iyicarubozo, kizwi nka S-21, ubu ryahinduwe inzu ndangamurage igaragaza amateka ya jenoside yabaye muri Cambodge.
Ni ahantu h'urwibutso hagaragaza ubukana bw'umubabaro abaturage b'iki gihugu banyuzemo.
Aya mateka yibutsa abasuye Phnom Penh ko uyu mujyi udafite gusa umurage w’inyubako nziza n’ahantu nyaburanga, ahubwo ari n’ikimenyetso cy’ubudaheranwa bw’abaturage bashoboye kongera kubaka igihugu cyabo nyuma y’amahano akomeye.
Inyubako n’inzibutso zivuga amateka y’ibihe bitandukanye
Amateka ya Phnom Penh kandi afitanye isano n’igihe Cambodge yari ikiri mu maboko y’u Bufaransa, ndetse n’urugendo rwayo rwo kubona ubwigenge mu 1953.
Urwibutso rw’Ubwigenge, Independence Monument, rwatashywe mu 1962, rwubatswe mu rwego rwo kuzirikana icyo gikorwa cy’ingenzi mu mateka y’igihugu.
Rwubatswe hashingiwe ku miterere gakondo y’inyubako z’Aba-Khmer, rukaba rumwe mu bimenyetso biranga Phnom Penh.
Muri uyu mujyi kandi hagaragara inyubako zo mu gihe cy’ubukoloni, zibangikanye n’insengero z’Ababuda, inyubako gakondo ndetse n’imiturirwa igezweho.
Uru ruvange rw’imyubakire rutuma umuntu ashobora kwibonera ibihe bitandukanye byaranze amateka ya Cambodge, binyuze mu gutembera mu mihanda y’uyu Murwa Mukuru.
Ubuzima bwa buri munsi muri Phnom Penh
Isoko rikuru rya Phnom Penh, rizwi nka Central Market cyangwa Phsar Thmey mu rurimi rwaho, ni hamwe mu hantu hazwi cyane muri uyu mujyi.
Imiterere yaryo y’imyubakire izwi nka Art Deco, n’igisenge kinini kimeze nk’igice cy’umupira kiri hagati yaryo, ni bimwe mu biranga iyi nyubako.
Imbere muri iri soko hacururizwa ibicuruzwa bitandukanye birimo imyambaro, imitako, impano z’urwibutso, ibiribwa n’ibikoresho by’ubukorikori.
Ni ahantu hahurira abaturage, abacuruzi na ba mukerarugendo baturutse mu bihugu bitandukanye.
Tuk-tuk na zo ni kimwe mu binyabiziga by’ingenzi bifasha abantu gutembera muri Phnom Penh.
Kugenda muri ibi binyabiziga bito bituma umuntu abasha kwitegereza ibice bitandukanye by’umujyi, amaduka, restaurants, inzu z’abaturage n’imihanda minini.
Kimwe mu bintu bitangaza umuntu usuye Phnom Penh ni ubwinshi bw’ibinyabiziga bigenda mu mihanda yayo.
Imodoka, moto, amagare na tuk-tuk byose bisangira imihanda, ku buryo usanga hafi buri kanya hari urujya n’uruza rwinshi.
Ku muntu umenyereye imijyi yo mu Burayi, aho ingendo ziba ziteguye mu buryo butandukanye, ubwinshi bw’ibinyabiziga muri Phnom Penh bushobora kumutangaza.
Icyakora, iyo witegereje abatwara ibyo binyabiziga, ubona ko bafite ubushobozi bwo kumenya no guteganya uko abandi bakoresha umuhanda bagiye kugenda, bityo bakabasha kunyuranamo muri urwo rujya n’uruza.
Mu bihe bimwe na bimwe twitegereje, byagaragaraga kandi ko abashoferi badakunda gukoresha amahoni cyane.
Nubwo uru rujya n’uruza rushobora guteza ibibazo n’impanuka, ni kimwe mu bigize imibereho ya buri munsi muri Phnom Penh, ndetse rukaba ikintu cyihariye umuntu ashobora kwitegereza akagitangarira.
Ubushyuhe n’umuco wo kwakira abashyitsi
Ikindi kintu gitandukanya Phnom Penh n’imijyi myinshi yo mu Burayi ni imiterere y’ikirere.
Uyu Murwa Mukuru urangwa n’ubushyuhe mu gihe kinini cy’umwaka, ukagira ibihe bibiri by’ingenzi, ari byo icy’izuba n’icy’imvura.
Mu Ugushyingo, igihe mu Bubiligi haba hatangiye kumvikana ubukonje bw’igihe cy’umuhindo, muri Phnom Penh ho haba hakirangwa ubushyuhe, rimwe na rimwe bukaba bwinshi cyane.
Uretse ikirere n’imiterere y’umujyi, guhura n’abaturage na byo ni kimwe mu bituma uruzinduko muri Phnom Penh rugira umwihariko.
Muri restaurants, amaduka, amahoteli no mu ngendo za buri munsi, uburyo abashyitsi bakirwa bugira uruhare mu gutuma umuntu yishimira kuhaba.
Nubwo rimwe na rimwe ikibazo cy’indimi gishobora kugora abantu mu kumvikana, kumwenyura, gukoresha ibimenyetso by’umubiri n’ubushake bwo kuganira bifasha kurenga izo mbogamizi.
Amafunguro gakondo, restaurants nto n’amasoko na byo biha abashyitsi amahirwe yo kumenya uburyohe bw’ibiribwa n’umuco wo guteka biranga Cambodge.
Phnom Penh kandi ifite amahoteli, restaurants n’uburyo bw’ingendo bihuje n’ubushobozi bw’abantu bafite amikoro atandukanye.
By’umwihariko, ingendo za tuk-tuk n’ibikorwa byinshi by’ubucuruzi bw’abaturage bituma umuntu ashobora gutembera muri uyu mujyi adakoresheje amafaranga menshi cyane, bitewe na serivisi yahisemo.
Umurwa Mukuru ukomeje guhanga amaso ahazaza
Phnom Penh si umujyi ubayeho ushingiye gusa ku mateka yawo. Mu myaka ishize, uyu Murwa Mukuru wanyuze mu mpinduka zikomeye mu bijyanye n’imitunganyirize y’imijyi n’imyubakire.
Inyubako nshya, amahoteli, inyubako nini z’ubucuruzi n’ibikorwaremezo bigezweho bikomeje kuzamurwa, bigahindura isura y’uyu mujyi.
Phnom Penh iherereye ahahurira imigezi ya Mekong na Tonlé Sap, bikayiha umwihariko mu miterere y’aho iherereye.
Ahantu hatunganyijwe ku nkengero z’iyo migezi ni hamwe mu hakundwa n’abaturage ndetse na ba mukerarugendo bashaka kuruhuka no gutembera.
Kwakira inama ya 20 y’Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF), yabaye kuva ku wa 14 kugeza ku wa 16 Ugushyingo 2026, byahaye Cambodge andi mahirwe yo kugaragaza ubushake bwayo bwo gukomeza gufungurira amarembo amahanga no gushimangira umwanya wayo mu muryango w’ibihugu bihuriye ku rurimi rw’Igifaransa.
Ku munyamakuru wari muri iki gihugu gukurikirana iyo nama ku bwa IGIHE, gusura Phnom Penh hanze y’ibikorwa by’inama n’ibiganiro by’abayobozi byamuhaye amahirwe yo kurushaho gusobanukirwa umwihariko w’iki gihugu, umuco wacyo n’icyerekezo cyacyo cy’iterambere.
Phnom Penh, Umurwa Mukuru ukwiye gusurwa…
Phnom Penh ni umujyi usigira uwawusuye byinshi byo kuzirikana, bitewe n’imiterere yawo n’amateka awuranga.
Ni umujyi ukungahaye ku mateka y’ubwami, igihe cy’ubukoloni, urugendo rwo kubona ubwigenge ndetse n’amahano yaranze ubutegetsi bwa Khmer Rouge.
Urujya n’uruza rw’abaturage, amasoko, ingendo za tuk-tuk, amafunguro gakondo n’umuco wo kwakira abashyitsi ni bimwe mu bindi biwuha umwihariko.
Igituma uyu Murwa Mukuru urushaho kugira umwihariko ni uburyo uhuriza hamwe amateka ababaje n’umuhate wo kongera kwiyubaka, umurage wa kera n’inyubako zigezweho, imihanda yuzuyemo ibinyabiziga n’ubuzima bwa buri munsi bukomeza kugenda.











































































































































Ibitekerezo 0