Umunyeshuri w’Umunyarwanda yakoze urugendo rwa mbere yagiriye ku mpera y’Isi mu majyaruguru yayo abifashijwemo n’ubwato bukoresha ingufu za nucléaire bw’ikigo cyo mu Burusiya cya Rosatom, biba urugendo rwa mbere Umunyarwanda akoreye muri iki gice.
Byabaye ku wa 13 Kanama 2026, ibyafashije uyu munyeshuri na bagenzi be biga ibijyanye na siyansi kugira ubunararibonye bwisumbuye.
Ni mu rugendo mpuzamahanga rwa karindwi rwa Rosatom rugamije ubushakashatsi, Icebreaker of Knowledge.
Mu minsi 10, abanyeshuri b’abahanga bo mu mashuri yisumbuye baturutse hirya no hino ku Isi bakoze urugendo mu bwato bukoresha ingufu za nucléaire bwitwa 50 Let Pobedy, banyura mu nzira ya Murmansk –North Pole – Franz Josef Land – Murmansk.
Uru rugendo kandi rwagiye mu mateka nk’urugendo rwa 200 rw’ubwato rujya mu mpera y’Isi mu gice cy’amajyaruguru.
Ruslan Sasov wayoboraga ubwato bwa 50 Let Pobedy, yagize ati “Twasoje neza urugendo rwa karindwi rwa Icebreaker of Knowledge rwo mu gace ka Arctique. Abakozi b’ubwato bahora bakirana uyu mushinga ishyaka ryihariye, kuko ingendo nk’izi zigira uruhare rufatika mu guteza imbere urubyiruko rw’ahazaza.”
Yakomeje ati “Abakiri bato b’abahanga kandi bafite impano ni bo bitabira uru rugendo. Benshi muri bo bifuzaga kugera ku mpera z’Isi mu majyaruguru no kubona amadubu yo muri ibi bice. Nishimiye cyane ko Rosatom n’abakozi bacu babafashije kugera kuri izo nzozi.”
Muri uru rugendo, abitabiriye bafatanyije n’abahanga gutegura no gukora ubushakashatsi budasanzwe burimo kohereza mu kirere igikoresho cya (radiosonde) kigamije kugeza itumanaho mu duce tugoye kugerwamo tw’ibi bice no ku nzira y’ubwato yo mu majyaruguru y’Isi n’ibindi.
Umuyobozi ushinzwe imishinga mu kigo cy’Ubushakashatsi (Research Institute of Technical Physics and Automation: NIITFA), Yegor Plakhotnyuk, yavuze ko muri Rosatom, buri munsi bakora ku bintu byasaga nk’ibidashoboka muri siyansi.
Ati “Ni yo mpamvu ari ingenzi cyane kuri twe kubyereka abana imbonankubone, kandi ni byiza kuba dushobora kubikorera mu bwato bukoresha ingufu za nucléaire bwa 50 Let Pobedy.”
Yavuze ko muri uru rugendo, abana biboneye uburyo u Burusiya buri gushyira mu bikorwa siyansi igamije guteza imbere ejo hazaza kandi ishingiye ku ikoranabuhanga nyaryo rihindura ubuzima bw’abantu bukarushaho.
Mu bitabiriye uru rugendo harimo Izere Louise wo mu Rwanda, umwe mu rubyiruko rw’abahanga rwatoranyijwe kugira ngo rwitabire uru rugendo mpuzamahanga rw’ubushakashatsi n’uburezi rugana ku Mpera y’Isi.
Kuri we, uru rugendo rwabaye amahirwe yo kwibonera aka gace ka Arctique, guhura na bagenzi be baturutse mu bindi bihugu no kureba uko siyansi n’ikoranabuhanga bishyirwa mu bikorwa hanze y’ishuri.
Ati “Kugera ku mpera y’Isi mu majyaruguru ni ibintu ntazigera nibagirwa. Kubona imisozi migari y’urubura n’amasimbi n’amaso yanjye byatumye menya ko hakiri byinshi cyane ku Isi yacu bigikeneye kuvumburwa. By’umwihariko, natewe ishema no gukora uru rugendo mpagarariye u Rwanda. Uru rugendo rwanyeretse ko siyansi ishobora kukugeza ahantu wigeze gutekereza ko ari kure cyane ku buryo utahagera, kandi rwanteye imbaraga zo kurushaho kugira inzozi nini ku hazaza hanjye.”
Icebreaker of Knowledge igamije guteza imbere amasomo ya siyansi y’ibidukikije n’ikoranabuhanga mu rwego rw’ingufu za nucléaire, gushakisha no gushyigikira abana bafite impano, guteza imbere ubushobozi bwabo no kubafasha kumenya imyuga bashobora gukurikira.
Uyu mushinga uhuza abanyeshuri bo mu mashuri asanzwe n’abiga muri gahunda z’amashuri y’imyuga yo ku rwego rwisumbuye bafite imyaka hagati ya 14 na 16 baturutse hirya no hino ku Isi.
Abanyeshuri bagera ku 5.000 baturutse mu bihugu 22 bahataniye amarushanwa uru rugendo mu gikorwa mpuzamahanga cyo gutoranya abitabira.
Ibyo bihugu ni u Rwanda, Namibia, Misiri, Afurika y’Epfo, Armenia, Bangladesh, Belarus, Bolivia, Brezil, Hongrie, Vietnam, u Buhinde, Indonesia, Kazakhstan, u Bushinwa, Kyrgyzstan, Mongolia, Myanmar, Serbia, Tanzania, Turiiya na Uzbekistan.
Ubufatanye bwa Rosatom n’abanyeshuri ndetse n’abakiri bato bagitangira umwuga ni igice cyo guteza imbere abakozi bafite ubumenyi bukenewe mu rwego rw’ingufu za nucléaire, harimo na Afurika.
Mu bihugu byinshi bikomeje kubona ubushobozi bw’ikoranabuhanga rya nucléaire mu iterambere ryabyo rirambye, u Rwanda na rwo ntirwasigaye inyuma.
U Rwanda na Rosatom bimaze igihe byubaka ubufatanye burambye mu burezi bujyanye n’ingufu za nucléaire no guhugura abakozi kuva mu 2019, ubwo impande zombi zasinyaga amasezerano y’ubufatanye mu guteza imbere abakozi.
Ubu bufatanye bumaze gutanga umusaruro ufatika. Abantu 18 barangije muri kaminuza zo mu Burusiya amasomo ajyanye n’ingufu za nucléaire ubu bakorera mu bigo byo mu Rwanda bikora mu bijyanye n’ingufu za nucléaire n’izindi nzego bifitanye isano, mu gihe mu 2025 abanyeshuri icyenda b’Abanyarwanda barangije muri National Research Nuclear University MEPhI.
Mu mwaka w’amashuri wa 2026/2027, Rosatom yageneye abanyeshuri b’Abanyarwanda imyanya 20 yo kwiga muri kaminuza zo mu Burusiya amasomo ajyanye n’ingufu za nucléaire n’izindi nzego bifitanye isano.
TANGA IGITEKEREZO
AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Witandukira kubijyanye n'iyi nkuru; wikwandika ibisebanya, ibyamamaza cyangwa bivangura; wikwandika ibiteye isoni, Wifuza kubona byihuse ibivugwa/ibisubizo ku gitekerezo cyawe, andika email yawe ahabugenewe. Ibi bidakurikijwe igitekerezo cyanyu gishobora kutagaragara hano cyangwa kigasibwa.
Igitekerezo cyawe kigaragara nyuma y'isuzuma rikorwa na IGIHE.com , Murakoze!